Hoofdkantoor
Hoofdkantoor
Kliniek
033 – 204 85 50 Ma - Vr 08:00 - 17:30 Piet Mondriaanlaan 52, Amersfoort
0342 – 42 70 60 Ma - Vr 09:00 - 17:00 Apeldoornsestraat 131, Voorthuizen
Korte wachttijden
Snel hulp
Verzekerde zorg
Hoge waardering
80% clean en sober!
na behandeling
INTAKE

Een glaasje GABA

13/01/2023
,
GABA, alcohol

Even een biertje of een wijntje na een drukke dag om te ontspannen? Alcohol en ontspanning worden vaak met elkaar geassocieerd. En dat is ook verklaarbaar, want alcohol werkt ook echt fysiek ontspannend. Hoe zit dat?

Dit artikel is geupdate op 24 september 2026

Alcohol beïnvloedt de hersenen

Alcohol verdooft de werking van de hersenen. Hoe meer alcohol, hoe groter het verdovende effect. Alcohol is een psychoactieve stof. Dat wil zeggen: het beïnvloedt jouw emoties, hoe je dingen waarneemt en jouw gedrag. Alcohol heeft direct effect op de neurotransmitters. Neurotransmitters zijn stofjes in je hersenen die boodschappen doorgeven aan delen van jouw hersenen. De ‘communicatie’ tussen cellen in je brein dus.

In jouw hersenen heb je ook remmende neurotransmitters. Zij remmen de communicatie wat af: oftewel verdoven. GABA is zo’n remmende neurotransmitter. Dit effect kun je ervaren als ontspanning. Glutamaat is echter een stimulerende transmitter. Alcohol versterkt de effecten van GABA (het verdoven)* en verlaagt de effecten van glutamaat (die werkt dus dan minder goed). Door de invloed van alcohol op deze neurotransmitters werken je hersenen wat trager dan normaal. En hoe meer alcohol, hoe trager je hersenen dus worden. En die vertragende werking geeft dus dat ontspannende gevoel. Prikkels komen minder hard binnen, je maakt je wat minder zorgen, je ervaart minder stress, etc…

* Alcohol is een positieve allosterische modulator van de GABA-A-receptor. Dat wil zeggen: alcohol bindt zich op een andere plek dan GABA zelf, en versterkt daar het effect van de GABA die er al ligt. Alcohol is dus geen GABA en bootst GABA ook niet na — het zet de versterker aan op een rem die er al is. Aan de andere kant remt alcohol de NMDA-receptor, waar glutamaat op aangrijpt: glutamaat bindt nog wel, maar het kanaal doet minder.

Dat verklaart dus de zin naar alcohol na een drukke werkdag. Je wilt bij thuiskomst snel ontspannen, even het werk vergeten en de stress loslaten.

Jouw hersenen zijn graag lui

De zin om alcohol te drinken komt omdat je hersenen eigenlijk graag lui zijn. Je hersenen zoeken altijd naar de snelste en meest efficiënte manier om stress te verminderen. De eerste keer dat jij alcohol dronk, leerde je je hersenen dat alcohol ontspannend werkt. Dus je hersenen maken de associatie: alcohol drinken = ontspannend.

Er is echter een groot nadeel van het drinken van alcohol. Je hersenen laten zich niet zomaar verdoven: ze corrigeren. Bij herhaald gebruik houden ze minder GABA-receptoren beschikbaar en schroeven ze het glutamaatsysteem juist op. Rem eraf, gas erbij, om het effect van de alcohol te compenseren. Zolang er alcohol in je bloed zit is de balans ongeveer hersteld. Maar als de alcohol is uitgewerkt, blijft die aanpassing nog even staan. Wat overblijft is overprikkeling: onrust, hartkloppingen, piekeren, een kort lontje. Dit is dus vaak één van de redenen waarom je soms een emotionele kater kunt ervaren. Op lange termijn vererger je de situatie en ben je juist meer gespannen.

Daar komt de slaap nog bovenop. Alcohol is een verdovingsmiddel en geen slaapmiddel. Je valt sneller in slaap en de eerste helft van de nacht is diep, maar de droomslaap wordt uitgesteld en de tweede helft van de nacht wordt onrustig. Slecht slapen maakt je de volgende dag meer gespannen. Los je die spanning weer op met drank, dan is de cirkel rond.

Hoe kun je op andere manieren de positieve effecten van GABA ervaren?

Als jij merkt dat je (te) vaak alcohol drinkt om te kunnen ontspannen, riskeer je alcoholmisbruik. Je leert jezelf (onbewust) aan dat je alleen maar kunt ontspannen als je drinkt. Het risico om in deze cirkel terecht te komen is groot en kan leiden tot problematisch drinkgedrag of zelfs verslaving. (Hetzelfde geldt als je alcohol gebruikt om in sociale situaties wat meer zelfvertrouwen te krijgen of wanneer je bepaalde emoties, gedachtes of trauma’s wilt onderdrukken.) Het is dus belangrijk dat je gezonde alternatieven leert gebruiken om te ontspannen.

GABA maakt jouw lichaam zelf aan. Dat gebeurt uit glutamaat, met behulp van het enzym glutamaatdecarboxylase en vitamine B6 als hulpstof. De prikkelende stof is dus de grondstof voor de remmende stof.

Wat daadwerkelijk helpt om spanning te verlagen:

Beweging
Ja het klinkt heel cliché maar toch is het echt waar, en het is ook heel goed onderbouwd. In een overzicht van alle beschikbare onderzoeken kwam beweging uit op een effect op angst en somberheid dat vergelijkbaar is met of iets groter dan dat van medicatie en gesprekstherapie. Als jij gaat wandelen, gaat sporten of een stukje gaat hardlopen, worden je hersenen dus echt rustiger. Niet iedereen houdt van sport, soms is het rot weer buiten en wil je niet gaan wandelen. Zoek dus iets wat je leuk vindt. Alle beweging is prima. Half uurtje dansen op je favoriete muziek, yoga, sportief spelletje op de Wii, de dumbbells pakken, etc…

Slaap 

De meest onderschatte ingang. Uit een analyse van gerandomiseerde studies blijkt dat mensen die beter gaan slapen ook minder angstig en somber worden, en dat het verband oorzakelijk is: hoe meer de slaap verbetert, hoe groter de winst.

Meditatie 

Bewust ontspannen. Je gaat echt even ergens rustig zitten, zet eventueel een rustig muziekje op en probeert alle gedachtes te laten vloeien. Meditatie betekent niet dat je helemaal aan niets mag denken. Meditatie is het loslaten van gedachtes. Komt er een gedachte in je op, erken hem en laat hem los. In een groot overzicht in JAMA Internal Medicine gaven mindfulnessprogramma’s na acht weken een bescheiden vermindering van angst, die na drie tot zes maanden deels aanhield. Het vergt wat oefening en geduld. Het kost ook best moeite als je net uit een stressvolle situatie komt en nog overprikkeld bent. Dus vergeef het jezelf als het mediteren niet meteen lukt. En mediteren hoeft niet zittend in een donkere kamer met wierook. Je kan ook een stukje wandelen en de oefeningen uitvoeren. 

???? Beluister onze meditaties

Ademhaling 

Een meta-analyse van gerandomiseerde studies vond kleine maar consistente effecten van ademhalingsoefeningen op stress, angst en somberheid. Het kost je een paar minuten en je hebt er niets voor nodig.

Muziek 

Muziek kan stimuleren en prikkelen, maar muziek kan ook ontspannen. Wanneer het stimulerend en prikkelend werkt, kun je erbij gaan dansen voor de beweging. Wanneer je naar rustige ontspannende muziek luistert, kun je even wegdromen en mediteren. Er zijn talrijke wetenschappelijke studies over de invloed van muziek op onze emoties, onze hersenen en ons lichaam. Gebruik muziek in jouw voordeel om goed te ontspannen.

En voeding? 

Eet gevarieerd en zorg dat je voldoende B6 binnenkrijgt, want dat is de hulpstof waarmee je lichaam GABA maakt. Groene groentes, eieren, noten en zaden horen sowieso in een volwaardig voedingspatroon thuis. Maar verwacht er geen rustgevend effect van, en trap niet in GABA-supplementen: oraal ingenomen GABA komt vermoedelijk nauwelijks door de bloed-hersenbarrière, en het bewijs voor een effect op stress is beperkt. Voor magnesium concludeert een systematische review dat de kwaliteit van het bewijs slecht is.

Is een drankje dan altijd fout?

Nee hoor. Een enkele keer een drankje drinken tijdens het uiteten, op een feestje of inderdaad na een dagje werk is prima. Het wordt pas een probleem als je alcohol gebruikt om jouw emoties, gedachtes en gedrag te beïnvloeden. Ook als je een erfelijke belasting hebt, is het raadzaam geen alcohol te drinken. Zodra jij denkt dat een avondje met vrienden niet gezellig is zonder drank, of je bepaalde negatieve emoties en gedachtes alleen maar met alcohol kunt onderdrukken, spelen er andere problemen. Het is dan beter deze problemen aan te pakken in plaats van alcohol te gebruiken om de “symptomen” te bestrijden. Op lange termijn maak je namelijk meer schade dan de gewenste kortdurende effecten.

Wel goed om te weten: de Gezondheidsraad heeft het alcoholadvies op 25 juni 2026 aangescherpt. Er is geen veilige ondergrens meer, ook één glas per dag is risicovol.

Heb jij hulp nodig, vragen of wil je meer weten?

Bel of mail ons gerust:
???? 033 – 204 85 50
✉️ info@solutions-center.nl
???? Intakegesprek aanvragen


Verder lezen over alcoholverslaving:

Bronnen