Per dag worden er in Nederland ruim 1 miljoen pijnstillers ingenomen. Vaak uit gewoonte slikken we al een paracetamol als we een pijntje of kwaaltje voelen. Het grote gemak van het slikken van pijnstillers en het vaak mixen van verschillende soorten pijnstillers kan levensgevaarlijke gevolgen hebben.
Pijnstillers kunnen we onderverdelen in diverse soorten.
We noemen de meest gebruikte:
Werkt pijnverminderend en koortsverlagend en geeft bij normaal gebruik geen bijwerkingen. Bij extreem of langdurig gebruik van deze pijnstiller kan op termijn hoofdpijn optreden. Toevoegingen aan paracetamol, zoals codeïne en caffeïne kunnen daarnaast verslavend werken. Codeïne is het zwakke broertje van morfine. Morfine is bekend vanwege zijn verslavend effect.
Helpt bij pijn en koorts en werkt ontstekingsremmend. Mogelijke bijwerkingen zijn maagirritatie, darmstoornissen en (moeilijk te stoppen) bloedingen omdat de stof het bloed dunner maakt.
Ibuprofen / naproxen / diclofenac
NSAID’s (Non-steroidal anti-inflammatory drugs)
NSAID’s zijn ontstekingsremmende geneesmiddelen. Het pijnstillend effect berust op het remmen van de prostaglandinesynthese in het lichaam. Deze pijnstillers hebben effect op de beschermende werking van het maagslijmvlies. Bijwerkingen die zich kunnen voordoen zijn maagirritatie, darmstoornissen en bloedingen.
Werken pijnverminderend, maar niet ontstekingsremmend. Opioïden hebben effect op de hersenen, het ruggenmerg en het perifere zenuwstelsel. Morfine is de meest bekende uit deze groep. Andere veelgebruikte morfinomimetica zijn onder andere oxycodon, codeïne, fentanyl, pethidine en tramadol. In tegenstelling tot bovenstaande pijnstillers zijn opioïden wel verslavend.
Hebben een pijnstillende of een ontstekingsremmende werking. De belangrijke cannabinoïden zijn THC (tetrahydrocannabinol) en CBD (cannabidiol).
Daarnaast zijn er ook combinatiemiddelen. Dat zijn pijnstillers die de werkzame stoffen combineren.
Het is belangrijk om de oorzaak van de pijn aan te pakken. Pijnstillers kunnen de oorzaak van jouw pijn verbergen waardoor deze blijft, en jouw medicijngebruik naar alle waarschijnlijkheid ook niet af zal nemen.
Elk jaar sterven er 200 mensen en raken er 20.000 mensen gewond door een ongeval dat te wijten is aan de invloed van kalmeringsmiddelen. Bij chronisch gebruik verergert het middel de kwaal en veroorzaakt het klachten als angst, spanning en slapeloosheid. Stoppen na langdurig gebruik kan heftige onthoudingsverschijnselen geven, wat vaak aanleiding is om weer te gaan slikken.
Lees hier meer over medicijnverslaving.
Het afbouwen of stoppen met (langdurig) gebruik van pijnstillers kan lastig zijn omdat je lichaam en brein zich hebben aangepast aan de constante aanwezigheid van de stof.
Bij pijnstillers speelt niet alleen fysieke maar ook psychische afhankelijkheid: het lichaam ontwikkelt tolerantie en gaat steeds sterker op het middel ‘leunen’ om pijn, spanning of ongemak te reguleren. Daardoor ontstaan bij stoppen of snelle afbouw vaak ontwenningsverschijnselen, zoals:
De ernst en duur van deze klachten hangen samen met de dosering en de duur van het gebruik. Uit onderzoek blijkt dat veel pijnstillergebruikers niet alleen met lichamelijke afhankelijkheid te maken hebben, maar vaak ook met onderliggende factoren zoals chronische pijn, slaapproblemen, stress of emotionele klachten die het gebruik in stand houden.
Effectieve begeleiding richt zich daarom op méér dan alleen stoppen met de medicatie: het omvat een gerichte afbouw onder medische supervisie, het adresseren van de oorspronkelijke pijnklachten of triggers voor gebruik, en het versterken van andere pijn- en stresscopingstrategieën. Op die manier wordt niet alleen de afhankelijkheid doorbroken, maar ook de kans op terugval kleiner.
Aanvullend is het belangrijk te benoemen dat met name opioïde pijnstillers een sterk verslavend karakter hebben. Denk hierbij aan middelen zoals oxycodon, fentanyl, morfine, tramadol en codeïne. Deze middelen beïnvloeden het beloningssysteem in de hersenen en kunnen al binnen relatief korte tijd leiden tot tolerantie en lichamelijke afhankelijkheid.
Het abrupt stoppen met opioïden kan gepaard gaan met hevige ontwenningsverschijnselen, waaronder ernstige onrust, spierpijn, misselijkheid, diarree, slapeloosheid en sterke cravings. Daarom is het bij deze categorie pijnstillers sterk aan te raden om niet zelfstandig te stoppen, maar dit altijd te doen onder medische begeleiding. Een gecontroleerde afbouw vergroot de kans op succes en verkleint het risico op terugval of medische complicaties.
