Hoofdkantoor
Hoofdkantoor
Kliniek
033 – 204 85 50 Ma - Vr 08:00 - 17:30 Piet Mondriaanlaan 52, Amersfoort
0342 – 42 70 60 Ma - Vr 09:00 - 17:00 Apeldoornsestraat 131, Voorthuizen
Korte wachttijden
Snel hulp
Verzekerde zorg
Hoge waardering
80% clean en sober!
na behandeling
INTAKE

Verslaving, angst & boosheid

19/05/2022

Emoties heb je, of je ze nu wilt of niet. Wat je ermee doet is een andere zaak. Blijdschap is geen kunst. Angst, verdriet en boosheid wel.

Dit artikel is aangepast op 24 september 2026

Bij verslaving spelen juist die laatste twee een hoofdrol. Angst en boosheid zijn niet alleen gevolgen van gebruik. Ze zijn er vaak ook de aanjager van. Dit artikel legt uit hoe dat werkt, wat de cijfers zeggen en wat eraan te doen is.

Angst en verslaving komen vaak samen voor

In NEMESIS-3, het grootste Nederlandse bevolkingsonderzoek naar psychische aandoeningen, had 42,7% van de mensen met een middelenstoornis ooit ook een angststoornis. Andersom had 25,0% van de mensen met een angststoornis ooit ook een middelenstoornis. Bijna de helft van de mensen die zich bij een verslavingskliniek meldt, heeft dus ergens in het leven met een angststoornis te maken gehad.

Waarom middelen op korte termijn wél werken tegen angst

De reden dat mensen gaan drinken of gebruiken is meestal geen mysterie. Het werkt.

Alcohol maakt je socialer en minder bang voor andere mensen. Het haalt de scherpe randjes van stress en onrust af. Heb ik het wel goed gedaan? Wat gaan ze denken? Na twee glazen alcohol is die onzekerheid een stuk minder.

Alcohol versterkt de werking van GABA, de belangrijkste remmende neurotransmitter in je brein, en dempt tegelijk de prikkelende werking van glutamaat. Je hersenen werken daardoor trager. Prikkels komen minder hard binnen en je piekert minder.

Onderzoekers noemen dit zelfmedicatie. Het is meetbaar. In een Amerikaans onderzoek onder 34.653 volwassenen gaf 18,5% van de mensen met een gegeneraliseerde angststoornis aan alcohol te gebruiken om angstklachten te dempen. Bij sociale fobie was dat 16,9%.

En waarom het op langere termijn averechts werkt

Diezelfde studie volgde de deelnemers drie jaar. Wie bij aanvang alcohol of drugs gebruikte om angst te dempen, had daarna een twee- tot ruim viermaal verhoogde kans op een nieuwe verslaving. Ongeveer 17% van alle nieuwe gevallen van alcoholafhankelijkheid was terug te voeren op zelfmedicatie aan het begin.

Dat komt door twee dingen tegelijk:

Je brein compenseert. Bij herhaald gebruik past het zich aan: het maakt minder GABA-receptoren beschikbaar en schroeft het glutamaatsysteem juist op. Zolang er alcohol in je bloed zit, is de balans ongeveer hersteld. Valt de alcohol weg, dan blijft die aanpassing nog even staan. Wat overblijft is overprikkeling: onrust, hartkloppingen, slecht slapen, angst. Dat is wat mensen ervaren als hangxiaety (kater-angst), en op de langere termijn als de constante gespannenheid die bij problematisch gebruik hoort.

En het stresssysteem raakt ontregeld. Bij chronisch gebruik veranderen de stresscircuits in de amygdala op een manier die lijkt op wat chronische stress doet. De onderzoekers die dit in kaart brachten noemen de amygdala de plek waar angst en alcohol samenkomen. Je krijgt uiteindelijk meer angst dan waarmee je begon, en minder vermogen om die te verdragen.

Daar komen de reële angsten nog bij. Naarmate het gebruik toeneemt wordt er meer verborgen, meer gelogen en meer stukgemaakt. Een deel van de angst zit niet in je hoofd. Die is terecht.

Angst zit ook in de weg bij het zoeken van hulp

Bijna elke stap richting herstel roept angst op. Je moet praten over wat je het liefst zou vergeten. Je moet voor het eerst eerlijk kijken naar hoeveel je gebruikt en wat het heeft gekost. Je moet mensen onder ogen komen.

Vanuit de sector wordt geschat dat er gemiddeld zo’n zeven jaar overheen gaat voordat iemand met een verslaving hulp zoekt.

Boosheid: zeven manieren die niet werken

Boosheid speelt bij verslaving een even grote rol als angst, en is minder herkend. Er zijn veel manieren om ermee om te gaan. De meeste houden het gebruik in stand.

Oppotten
Je slikt het in, keer op keer, tot de emmer overloopt. Dan komt alles in één keer terecht bij degene die toevallig in de buurt is. De uitbarsting staat niet in verhouding tot wat er gebeurde. Jij bent de controle kwijt en de ander begrijpt er niets van.

Omkering in het tegendeel
Je voelt zelden boosheid. Je blijft aardig, geduldig en begripvol. De boosheid gaat naar binnen en komt er anders uit met: lichamelijke klachten, somberheid, angst, eetbuien, drank.

Uitgeleende boosheid
Boos zijn lukt niet, dus zeg je dat de ander boos is op jou. Dat maakt je kleiner en zet je in de slachtofferrol.

Indirecte boosheid
Je zegt niet waar het over gaat, maar wordt cynisch, sarcastisch of snauwerig. Of je praat achter iemands rug. De afstand wordt groter en de relatie slechter.

Wrok
De boosheid wordt gevoeld en geuit, maar het lucht niet op. Je blijft eraan vasthouden en kunt niet vergeven. Wrok komt meestal voort uit een krenking van je eigenwaarde en slaat na verloop van tijd naar binnen.

Ongecontroleerde boosheid
De kern is machteloosheid. Je gaat niet in gesprek met degene op wie je boos bent, omdat je ervan uitgaat dat die je toch niet serieus neemt. Het levert schaamte op en geen oplossing.

Destructieve boosheid
De boosheid is zo groot dat de ander kapot moet. Er wordt niet gepraat. Sommige mensen richten dit op zichzelf en gaan zichzelf beschadigen. Verslavingsgedrag hoort daarbij. Je maakt de ander kapot, of jezelf.

Constructieve boosheid: de enige vorm die iets oplost

Je vertelt de persoon op wie je boos bent op een rustige manier wat er aan de hand is. Je blijft in contact. Je bent verantwoordelijk voor wat jij zegt en doet, en niet voor hoe de ander reageert. Reageert die met agressie, dan mag je het gesprek beëindigen en weggaan.

Boosheid zelf is geen probleem. Het is een signaal dat er iets gebeurt dat niet goed voor je is. Neem het serieus, kijk of het terecht is en bedenk dan wat je ermee doet. Constructief gebruikt geeft boosheid energie.

Wat boosheid en alcohol samen aanrichten

Dit is de reden dat we het onderwerp serieus nemen. Van al het geweld in Nederland is naar schatting 26% tot 43% alcoholgerelateerd. Bij 27% van de door de politie geregistreerde geweldsdelicten had een of meer verdachten alcohol gebruikt.

Alcohol maakt niet iedereen agressief. Het verlaagt de drempel en verkleint het vermogen om een situatie in te schatten. Wie zijn boosheid al oppot of ongecontroleerd uit, heeft aan die combinatie genoeg.

Emotieregulatie is een vaardigheid, geen karaktertrek

Een meta-analyse van 22 onderzoeken vergeleek 1.936 mensen met een middelenstoornis met 1.567 mensen zonder. De eerste groep scoorde fors hoger op moeite met emotieregulatie, en gebruikte vaker onderdrukking als strategie. De grootste verschillen werden gevonden bij alcoholstoornis.

Dat verklaart waarom “gewoon stoppen” zo vaak misgaat. Als het middel jarenlang je manier was om spanning, angst en boosheid te hanteren, dan is stoppen niet alleen het weghalen van een middel. Het is het weghalen van je enige gereedschap.

Deze tools zijn aan te leren. Het is een vaardigheid, geen aangeboren eigenschap.

Angst en verslaving hoor je samen te behandelen

De Nederlandse zorgstandaard is duidelijk over de volgorde: bij problematisch alcoholgebruik met een onderliggende of gelijktijdige angststoornis pak je eerst het alcoholgebruik aan. Zolang er gedronken wordt, is niet vast te stellen wat angst is en wat onthouding is.

Maar alleen stoppen is niet genoeg blijkt ook uit onderzoek:
52% van de mensen met een alcoholstoornis én een angst- of stemmingsstoornis hervatten na een intensieve klinische behandeling het drinken binnen vier maanden. Mensen zonder die combinatie hervatten de helft minder vaak het drinken, namelijk 21%. Een meta-analyse van vijftien gerandomiseerde studies liet zien dat behandelingen die alleen de angst aanpakten de angstklachten wel verminderden, maar het drinken niet.

De winst zit dus niet in angst óf verslaving. Die zit in de koppeling: het gebruik als manier om je gevoel te regelen. Daar richt een goede behandeling zich op.

Wat je zelf kunt doen

  • Zet erbij wat je voelde. Noteer een week lang niet alleen wat je gebruikte, maar ook wat er vlak daarvoor gebeurde. Het patroon is meestal binnen een week zichtbaar.
  • Oefen één vorm van constructieve boosheid. Eén gesprek, rustig, over één ding. Niet de hele lijst.
  • Bewegen werkt aantoonbaar tegen spanning en angst, met effecten die vergelijkbaar zijn met medicatie of gesprekstherapie.
  • Merk je dat je nooit boos wordt en altijd begripvol bent? Dat is geen deugd. Dat is meestal punt twee uit de lijst hierboven.
  • Praat met je huisarts of met ons als het gebruik en het gevoel niet meer los van elkaar te zien zijn.

Hulp bij verslaving, angst en boosheid

Herken je jezelf hierin, of iemand die je kent? Neem vrijblijvend contact met ons op. SolutionS is een erkende GGZ-instelling die gespecialiseerd is in de behandeling van verslaving. In de behandeling leer je andere manieren om met angst en boosheid om te gaan dan de manier die je nu gebruikt.

Bel of mail ons gerust:
📞 033 – 204 85 50
✉️ info@solutions-center.nl
🛟 Intakegesprek aanvragen

Veelgestelde vragen

Moet mijn angst eerst weg voordat ik kan stoppen met drinken?

Nee, en meestal is die volgorde ook niet haalbaar. Zolang je drinkt is niet te zien wat angstklachten zijn en wat onthouding is. De Nederlandse zorgstandaard adviseert daarom eerst het alcoholgebruik aan te pakken, met de psychische klachten in beeld en niet genegeerd.

Is de angst na een avond drinken hetzelfde als een angststoornis?

Nee. De onrust en angst na drinken komen door de rebound in je hersenen: de aanpassing aan alcohol blijft nog even staan als de alcohol weg is. Bij een angststoornis zijn de klachten er ook zonder middel, en houden ze langer aan.

Ik word nooit boos. Is dat een probleem?

Het kan er een zijn. Boosheid die niet gevoeld wordt, verdwijnt zelden. Het komt er anders uit: in lichamelijke klachten, somberheid of in gebruik.

Helpt een borrel tegen mijn zenuwen op een verjaardag?

Op dat moment misschien wel. Het risico zit in de herhaling. Je leert jezelf aan dat de situatie alleen te doen is met drank. Het vermogen om spanning zonder middel te verdragen wordt kleiner.

Meer lezen

Bronnen