ADHD en Verslaving

Waarom raken mensen met ADHD vaker verslaafd dan mensen zonder ADHD?

Bijna één op de vier mensen in de verslavingszorg heeft ook ADHD. Dat is geen toeval. De combinatie van ADHD en verslaving is nauw met elkaar verweven.

Lees wat ADHD bij volwassenen precies is, waarom het de kans op verslaving sterk vergroot, en waarom een gespecialiseerde aanpak het verschil maakt.

Wat is ADHD bij volwassenen?

ADHD is een afkorting van de Engelse term Attention Deficit Hyperactivity Disorder, in Nederland wordt ADHD aandachtdeficiëntie-/ hyperactiviteitsstoornis genoemd.

Volgens het NEMESIS-3 onderzoek van het Trimbos-instituut heeft 3,2% van de volwassen Nederlanders ADHD. Dat zijn ruim 400.000 mensen. Maar wetenschappers vermoeden dat dit een onderschatting is deels doordat een groot deel van de volwassenen met ADHD nooit een diagnose krijgt. (Bron: Volksgezondheidenzorg.info / NEMESIS-3, Trimbos-instituut)

De drie kenmerken van ADHD bij volwassenen

ADHD bestaat uit drie kern symptomen, dit zijn:

• Aandachttekort
• Hyperactiviteit
• Impulsiviteit

Aan de hand van deze kern symptomen onderscheiden we verschillende beelden van ADHD, de meest bekenden zijn:

• Overwegend onoplettend beeld:
  vaak ADD genoemd, voornamelijk moeite met het vasthouden van aandacht
• Gecombineerd beeld:
  moeite met aandacht vast te houden en hyperactief en impulsief gedrag
• Overwegend hyperactief/impulsief beeld:
  voornamelijk hyperactief en impulsief gedrag.

Bij de diagnostiek wordt er onderscheid gemaakt naar de ernst van de symptomen en beperkingen in het functioneren (licht, matig, ernstig).

Belangrijk is dat de symptomen zich moeten voordoen zowel in de kindertijd als op volwassen leeftijd en dat iemand vastloopt op meerdere levensgebieden om de diagnose te kunnen vaststellen en de mate van ernst te bepalen.

ADHD bij kinderen en volwassenen

Het is goed om te weten, dat vroeger gedacht werd dat alleen kinderen en dan met name jongens de diagnose ADHD konden krijgen. Echter weten we nu dat ze 60% van de klachten behouden als ze volwassen zijn. Daarnaast is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor ADHD bij meisjes en vrouwen.

Hoe ADHD zich uit, verschilt per persoon en er is een verschil tussen mannen en vrouwen en ook hoe de symptomen zich in de kindertijd en op volwassen leeftijd kunnen uiten.

ADHD is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis

ADHD is een neurobiologische ontwikkeling stoornis. De oorzaak van ADHD is nog niet helemaal bekend. Er wordt wel gezien dat er een genetische component is en dat het kan ontstaan als er tijdens de zwangerschap of bevalling problemen zijn geweest.

Verder is bekend dat er verschillen zijn gevonden in de hersenen van mensen met ADHD en mensen zonder ADHD en dan met name in het voorste gedeelte van het brein van de hersenen, de frontaalkwab.
Deze frontaalkwab is betrokken bij de executieve functies, dit zijn hersenfuncties die het gedrag reguleren zoals:

• Kortetermijngeheugen
• Aandacht en concentratie
• De controle over je impulsen, bewegingen en emoties
• Planning en organisatie van gedrag

Deze executieve functies worden aangestuurd door neurotransmitters, voornamelijk dopamine. Bij ADHD is de dopamine afgifte verstoord. Er wordt te weinig dopamine aangemaakt waardoor de rem- en filterfunctie niet goed werkt in het brein en dit heeft invloed op de executieve functies zoals hierboven beschreven.

ADHD en verslaving

Bij ongeveer 20% van de mensen die hulp zoekt voor middelengebruik komt ADHD voor. Andersom komt een verslaving 20% tot 50% voor bij mensen met ADHD. Daarnaast is het zo dat bij minimaal tweederde van de mensen met ADHD er andere stoornissen mee gepaard zijn, zoals depressie, angst en slaapproblemen.

• 23,1% van alle patiënten in de verslavingszorg heeft ADHD (Bron: Tijdschrift voor Psychiatrie, Van Emmerik-van Oortmerssen et al., 2013)
• In een internationale studie onder bijna 3.600 verslavingspatiënten werd bij gemiddeld 14% ADHD vastgesteld (Bron: Arkin Onderzoek / Van de Glind et al., 2014 — PubMed)
• 1 op de 10 volwassenen met alcoholmisbruik heeft ook ADHD (Bron: Expertisecentrum Alcohol / Trimbos-instituut)

Waarom zijn mensen met ADHD verslavingsgevoelig?

Hoe komt het dat mensen met ADHD verslavingsgevoeliger zijn dan mensen zonder ADHD?
Het antwoord is dopamine, zoals hierboven al genoemd is.

Dopamine is de stof in je hersenen die zorgt voor motivatie, beloning en een goed gevoel. Bij ADHD werkt het beloningssysteem minder goed. Gewone activiteiten leveren minder dopamine op dan bij mensen zonder ADHD. Het gevolg: het brein slaat een succes ervaring minder goed op en/of het brein zoekt voortdurend naar sterkere prikkels.

Voorbeeld: Beloning kan bestaan uit een goed cijfer voor je toets halen. Mensen zonder ADHD onthouden dit en bij een volgende keer weet het brein: “als ik ga leren, haal ik een goed cijfer”. Bij mensen met ADHD wordt deze dopamine afgifte niet zo sterk geactiveerd en daardoor slaat hun brein deze ervaring niet goed op. En bij een volgende toets zal het brein dus niet herkennen dat als je gaat leren je een goed cijfer kan halen.

Daarnaast, zoals eerder aangegeven, maakt je brein minder dopamine aan en kan alcohol, drugs en/of andere verslavende middelen een snelle, krachtige dopamine-boost geven. Als je die boost dan krijgt, voelt dat prettig. Hierdoor zijn verslavende middelen voor mensen met ADHD extra aantrekkelijk. Dit is niet een bewuste keuze van iemand maar een neurobiologische reactie. Door deze genetische kwetsbaarheid, waarbij mensen dus minder gevoelig zijn voor beloning door te kort aan dopamine, is de kans groter dan mensen een verslaving ontwikkelen.

Om bovenstaande duidelijk te maken, gaan we hier verder op in.

De oorzaken van verslaving bij ADHD

Zelfmedicatie

Dit is de meest voorkomende reden dat mensen middelen gaan gebruiken omdat het leven met ADHD als zwaar ervaren kan worden. De innerlijke onrust, het falen op werk of school, in relaties of sociale problemen, kan leiden tot psychische klachten, onzekerheid, faalangst etc.

Middelen lijken dan een oplossing:

• Alcohol kalmeert de racende gedachten en kan de spanning of rot gevoel wegnemen
• Cannabis dempt de overprikkeling en geeft innerlijke rust in het hoofd
• Nicotine verbetert tijdelijk de focus en concentratie
• Stimulerende middelen zoals speed of cocaïne kunnen zorgen voor een rustiger gevoel en een betere focussen.

Op korte termijn werkt het, echter op lange termijn is het een valkuil. Het brein past zich aan en maakt van nature steeds minder dopamine aan. De ADHD-klachten worden erger zonder het middel, waardoor er steeds meer nodig is voor hetzelfde effect. En zo kom je in een vicieuze cirkel terecht.

Impulsiviteit

Impulsiviteit is een kenmerk van ADHD en een directe risicofactor voor verslaving. Mensen met ADHD denken minder snel na over de gevolgen. Ze zeggen minder makkelijk nee als een middel wordt aangeboden. Ze stoppen minder makkelijk als ze eenmaal begonnen zijn. En ze vallen sneller terug dan mensen zonder ADHD. (Bron: Alcoholinfo.nl / Trimbos-instituut).

Prikkelhonger

Het ADHD-brein is onder gestimuleerd en zoekt continu nieuwe prikkels, spannende, risicovolle situaties zoals; bungeejumpen, met hoge snelheid over de snelweg rijden en het gebruik van middelen of gokken. Hierdoor kunnen ze gevoeliger zijn voor situaties die de dopamine stimuleren, zoals drugs en criminele activiteiten omdat dit leidt tot toename van spanning.

Emoties, schaamte en een laag zelfbeeld

Veel volwassenen met ADHD hebben in hun leven vaker te maken gehad met tegenslagen dan gemiddeld, zoals; moeite op school, conflicten met ouders, partners of op het werk, onderpresteren op school en/of werk en financiële stress.

Ook horen we vaak dat mensen met ADHD zich niet altijd begrepen voelen waarom bepaalde dingen voor hen lastiger gaan dan voor anderen. Dit komt niet omdat ze minder kunnen, maar omdat hun brein nu eenmaal anders werkt dan de wereld van hen verwacht.

Dit kan effect hebben op hoe een persoon met ADHD naar zichzelf kijkt en dit kan leiden tot een laag zelfvertrouwen en/of een gevoel van schaamte. Ook kan dit leiden tot (faal)angst, depressieve klachten en/of een negatief zelfbeeld.

Ook ervaren mensen met ADHD vaak dat zij emoties moeilijker kunnen reguleren.

Middelen kunnen dan aantrekkelijk worden: alcohol of drugs bieden tijdelijk ontspanning, zelfvertrouwen of het gevoel even los te komen van de dagelijkse druk. Een begrijpelijke keuze maar op de lange termijn een keuze die leidt tot nog meer problemen.

Waar raken mensen met ADHD het vaakst aan verslaafd?

Alcohol

De meest voorkomende verslaving bij mensen met ADHD is alcohol. Tussen de 17% en 45% van mensen met ADHD ontwikkelt op enig moment alcoholproblemen. Zoals eerder al beschreven verdooft alcohol de innerlijke onrust en neemt sociale spanning weg. (Bron: Alcoholhulp.be en Trimbos)

Cannabis

Mensen met ADHD hebben bijna drie keer meer kans op het ontwikkelen van een cannabisverslaving. (Bron: Froude et al., Journal of Psychiatric Research, 2024)

Gedragsverslavingen

Gokken, gamen, social media. Ook deze vormen van verslaving komen vaker voor bij mensen met ADHD. Het beloningscentrum reageert sterk op directe en spannende prikkels. En die zijn erbij gokken en gamen volop.

ADHD-medicatie (amfetaminen)

Veel mensen met ADHD krijgen medicatie voorgeschreven op basis van amfetaminen, zoals methylfenidaat en dextro- of lisamfetamine. Deze middelen werken voor veel mensen goed en zijn bij correct gebruik veilig voor ADHD symptomen.

Maar juist omdat mensen met ADHD van nature verslavingsgevoeliger kunnen zijn, is het risico op misbruik of afhankelijkheid aanwezig. Dit gebeurt als iemand met ADHD de medicatie niet gebruikt zoals voorgeschreven wordt en tijdens het instellen op de medicatie niet goed wordt begeleid door een professional.

Indien de cliënt de medicatie niet gebruikt zoals voorgeschreven, dan gaat het niet meer om het therapeutisch effect van de medicatie, maar om het zoeken naar de ‘kick’ die de medicatie bij hogere dosering of bij verkeerd gebruik ervaren kan worden. Daarom is het belangrijk dat als iemand met ADHD en verslaving goed wordt begeleid tijdens het instellen van de medicatie en dat dit regelmatig geëvalueerd wordt. Dit kan door een (huis)arts, psychiater of verpleegkundig specialist GGZ gedaan worden.

Waarom is behandeling bij mensen met ADHD en verslaving belangrijk?

De combinatie van ADHD en verslaving, waarbij we spreken van een dubbele diagnose, vraagt om een andere aanpak dan behandeling van ADHD of verslaving alleen. Het is goed om beiden te behandelen, zodat de kans om in herstel te blijven en grip te houden op de ADHD klachten, wordt vergroot.

Binnen Solutions zien we vaak tijdens de behandeling dat er sprake is van onderliggende ADHD. Dan is het goed om dit stuk ook te behandelen. Daarnaast zien we ook dat als iemand goed in herstel komt, de ADHD klachten al kunnen verminderen. Maar dat wil niet zeggen dat iemand al weet om te gaan met zijn ADHD klachten.

Goede diagnostiek is daarom heel belangrijk, hier zijn diverse instrumenten voor.

Groepsbehandeling: “Grip op je ADHD”

Indien iemand de diagnose ADHD krijgt, kan men hiervoor een behandeling volgen. 
Deze behandeling bestaat uit een groepsbehandeling: “Grip op je ADHD” en/of medicatie voor ADHD. Zoals eerder gezegd is het belangrijk bij het instellen van de medicatie dat dit goed begeleid wordt door een deskundige professional.

Lees onze blog “Het stigma rond groepstherapie“

Goed om te weten dat als iemand de behandeling voor ADHD goed heeft afgerond, dit kan bijdragen om goed in herstel te blijven. Mensen met ADHD leren door deze behandeling o.a. om te gaan met impulsiviteit, zien het belang in van een gezond dag- en nachtritme, goede daginvulling en omgang met afleidbaarheid. Dit alles kan bijdragen aan; succeservaringen, het verbeteren van het zelfbeeld en beter functioneren in het maatschappelijk en sociale leven.

Wat doet Solutions aan verslaving en ADHD?

Bij SolutionS weten we dat verslaving nooit een opzichzelf staand probleem is. Daarom wordt er ook gekeken naar de onderliggende problematiek.

In het geval van ADHD, biedt Solutions sinds kort een speciale behandelgroep voor mensen met ADHD en verslaving aan. Deze groep is specifiek samengesteld voor cliënten met ADHD, die in herstel zijn van verslaving. Deze behandeling sluit aan bij hun manier van denken, voelen en verwerken, waarbij er rekening gehouden wordt met zowel de verslaving als de ADHD.

👉 Meer weten over de behandeling van ADHD en verslaving bij SolutionS? 

Bekijk solutions-center.nl/behandeling/adhd-verslaving/ of bel ons op 033 – 204 85 50.

---

Veelgestelde vragen

---

ADHD en verslaving gaan vaak hand in hand. Niet omdat mensen met ADHD zwak zijn of slechte keuzes maken — maar omdat hun brein anders werkt. De combinatie van een tekortschietend dopaminesysteem, impulsiviteit en een leven vol uitdagingen maakt de stap naar middelengebruik klein.

Het toegeven van een verslaving vraagt moed. Nog meer moed is nodig om ermee te stoppen. Zeker als er ook ADHD in het spel is. Maar herstel is mogelijk — met de juiste hulp.

Herken je jezelf of iemand in je omgeving in dit verhaal?
Wacht dan niet. SolutionS staat voor je klaar!